FENIKS2020

De commissaris, de notaris en het plan met de boter

Het zag er niet goed uit in Diksmuide, eind 1918. Slechts weinig inwoners waren teruggekeerd naar de hoop stenen die hun stad geworden was. Er gingen geruchten “Van Hogerhand” dat Diksmuide een monument van puin zou blijven. Aan de rand van de stad bivakkeerden commissaris Karel Focke en notaris Arthur Baert samen in één barak. Daar bedachten ze een plannetje om weer leven in de stad te krijgen. Dat lukte. Met boter.  

Feniks 2020 - wederopbouw van de Westhoek - De Groote Oorlog - WO I - Flanders FieldsCommissaris Karel Focke schrijft het allemaal netjes op in zijn dagboek. Hij was een van de laatsten om van Diksmuide weg te vluchten in 1914 en een van de eersten om terug te komen. Hij herkent de stad nauwelijks, maar hij neemt zijn taak weer op. Het is elke dag zoeken naar iets te eten, hij schraapt wat beddengoed en hout samen voor een bed, knutselt uit wat onderdelen een kachel in mekaar en eet uit een houten schaal waaruit de Duitsers wellicht hun honden lieten eten. Bestek vind hij her en der tussen de stenen. Hij woont een tijdje in een bunker, maar na enkele maanden – in januari 1919 - trekt hij in een van de eerste barakken in. 

Er komen maar mondjesmaat Diksmuidelingen naar ‘huis’. Hij helpt ze bij het zoeken naar hun kostbaarheden die ze vier jaar eerder in dozen en geldkoffers, in waterputten en onder de grond hebben weggestoken. De ene heeft al wat meer geluk dan de ander bij de zoektocht. Ze vertrekken bijna allemaal weer naar elders, de toestand lijkt uitzichtloos.     

De eerste teruggekeerde, Emiel Missiaen, is een van de weinigen die blijft. Hij heeft al snel een drankstalletje opgezet en doet gouden zaken. In februari 1919 krijgt Focke gezelschap in zijn barak van Notaris Baert, die er de taak van vrederechter bijneemt. De barak is nu ook gerechtsgebouw. Baert woont in Brugge en gaat in het weekend naar huis, maar vaak is dat pas op zaterdagavond. De nachten zijn lang, want de omgeving is verre van veilig in het donker. Het is daar en dan dat ze met lede ogen de stad maar niet zien opbloeien. De mensen blijven weg of vertrekken weer snel. Bovendien, schrijft Focke, azen de omliggende gemeenten op de grootste troef die de stad sinds 1408 heeft: de botermarkt. Ze bedenken een plan.  

Karel Focke schrijft: “Ik sprak Prosper Van Belleghem aan… en op belofte van een premie van 25 frank voor deze die de eerste, met boter of eieren naar de markt kwam, kwam hij op den gestelde maandag ter plaatse (en dit werd algauw gekend), kocht en verkocht.” Focke blaast eigenhandig de botermarkt nieuw leven in.   

Feniks 2020 - wederopbouw van de Westhoek - De Groote Oorlog - WO I - Flanders FieldsMakkelijk is het niet, ook niet voor de commissaris: “ik had alle moeite om tussen de puinen en steenhopen plaats te vinden om er de kramen te plaatsen, en een plaats voor  de botermanden te vinden. De boerinnen moesten zich bij slecht weer in het slijk staan, doch kloegen daarom niet. … Ieder maandag morgen was ik van 5 uur ter plaatse om (op) de markt kramen te plaatsen… , menig maal ontstond er twist… Niemand moest standgeld betalen”. Focke en Baert hadden begrepen dat stenen alleen geen stad maken, er moet ook geleefd worden.  

Het plan lukt. Steeds meer mensen komen terug en Diksmuide wordt heropgebouwd. Een van de prestigeprojecten van architecten Jozef Viérin en Lucien Coppé wordt de Boterhalle die in 1928 op de nieuwe Grote Markt verrijst. Focke moet niet langer meer sleuren met zijn kraampjes. De Boterhalle staat er nog, al wordt er sinds 1971 geen boter meer verkocht. Ze blijft wel de getuige van het plannetje van een commissaris en een notaris om een stad te redden. Met boter!  

Feniks2020 - wederopbouw Westhoek - Eerste Wereldoorlog

 

Kom meer te weten over dit verhaal de expo 'Uit de as herrezen' in het stadhuis van diksmuide

Terug naar de Westhoek

Voor de eerste keer worden alle wederopbouwverhalen van de hele Westhoek gebundeld in een boek. Deze publicatie brengt naast een geschiedkundig relaas ook praktische info over thematische tentoonstellingen, publieksevenementen en wandelroutes. Het boek laat je de meest markante wederopbouwsites in de Westhoek ontdekken.

Door de coronacris kunnen openingsuren en dienstregelingen afwijken. Contacteer bij twijfel best de ondernemer zelf.
Ga je deze zomer wat vaker op stap in eigen land? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief en ontvang maandelijks leuke tips voor recreatieve uitstappen in West-Vlaanderen!

INSCHRIJVEN NIEUWSBRIEF